UỶ BAN CHỮ THẬP ĐỎ QUỐC TẾ

I. Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế

II. Luật Nhân đạo Quốc tế

III. Biểu tượng

I/ ỦY BAN CHỮ THẬP ĐỎ QUỐC TẾ 

• Nguồn gốc lịch sử

• Tổ chức của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế

• Sứ mệnh của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế

• Các hoạt động:

• Bảo vệ trong chiến tranh

• Giúp đỡ nạn nhân trong xung đột

• Phổ biến Luật

• Hợp tác với các Hội quốc gia

• Quan hệ với các tổ chức khác

Sự ra đời của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế xuất phát từ tầm nhìn và quyết định của một người.

Thời điểm: 24/6/1859

Địa điểm: Solferino, một thị trấn ở phía Bắc nước Ý.

Quân Áo và quân Pháp quần nhau trong một trận đánh và sau 16 giờ chiến đấu trên bãi chiến trường có hơn 40.000 quân chết hoặc bị thương. Trong buổi chiều hôm đó, một công dân Thụy Sĩ là Henri Dunant trên đường công việc tình cờ đi qua nơi đây. Dunant hết sức kinh hoàng trước hàng ngàn con người của cả hai bên tham chiến bị quằn quại đau đớn và rất cần được cứu chữa. Dunant liền hô hào dân chúng tại chỗ giúp ông chăm sóc những binh lính bị thương, không phân biệt là của bên nào.

Khi trở về Thụy Sĩ, Dunant viết cuốn Hồi ký về Solferino, trong đó ông nêu hai lời kêu gọi trịnh trọng:

• Trong thời bình, cần thành lập những tổ chức cứu trợ gồm những y tá sẵn sàng chăm sóc người bị thương khi có chiến tranh.

• Những người tình nguyện này sẽ hỗ trợ cho y tế quân đội, cần được công nhận và bảo vệ bởi một thỏa ước quốc tế.

Năm 1863, Hội phúc lợi công cộng thành phố Geneva, là một Hội từ thiện của thành phố, triệu tập một Ủy ban 5 thành viên để nghiên cứu cách thức hiện đề xuất của Dunant. Ủy ban gồm Gustave Moynier, Guillaume-Henri Dufour, Louis Appia, Theodore Maunoir và bản thân Henri Dunant, đã lập ra Ủy ban Quốc tế cứu trợ thương binh, là tiền thân của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế sau này.

Năm người này đã thực hiện ý kiến của Dunant viết trong cuốn hồi ký của ông. Đáp lời kêu gọi của Ủy ban, 16 chính phủ và 4 tổ chức từ thiện đã cử đại biểu tham dự hội nghị quốc tế họp tại Geneva ngày 26/10/1863. Hội nghị đã chọn biểu tượng để nhận dạng là chữ thập đỏ trên nền trắng, từ đó Chữ thập đỏ đã ra đời.

Năm 1864, chính phủ Thụy Sĩ triệu tập một Hội nghị ngoại giao họp tại Geneva để kêu gọi sự ủng hộ quốc tế công nhận tổ chức và ý tưởng Chữ thập đỏ và chính thức hóa việc bảo vệ các đơn vị quân y trên chiến trường. Đại diện của 12 chính phủ tham dự và ký kết một hiệp ước gọi là "Công ước Geneva về cải thiện điều kiện cho thương binh trên chiến trường" và đó là công ước đầu tiên của Luật Nhân đạo. Sau đó có những hội nghị tiếp theo để mở rộng cơ sở của Luật cho những đối tượng nạn nhân khác, ví dụ như đối với tù binh chiến tranh. Sau chiến tranh Thế giới lần thứ II, một hội nghị ngoại giao được tổ chức thảo luận trong bốn tháng trao đổi và chuẩn y bốn Công ước Geneva năm 1949, bổ sung thêm việc bảo vệ dân thường trong chiến tranh. Năm 1977 có thêm hai Nghị định thư bổ sung cho Công ước.

Ban Chấp hành: là cơ quan quyết định chính sách cao nhất của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế gồm từ 15-25 người mang quốc tịch Thụy Sĩ hoạt động với tư cách cá nhân. Các thành viên này được bầu vào, nói một cách khác tức là những ai có khả năng thì được mời tham gia. Ban Chấp hành họp định kỳ để bàn về chủ trương, đường lối chiến lược chung và kiểm tra các hoạt động của Hội.

Ban Chấp hành chỉ có các ủy viên mang quốc tịch Thụy Sĩ là vì nguồn gốc sáng lập của nó tại Thụy Sĩ, do những công dân một quốc gia mang truyền thống trung lập lâu đời. Tính chất đặc thù này của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế đảm bảo rằng các hoạt động của Ủy ban trên bình diện quốc tế sẽ hoàn toàn là nhân đạo, độc lập, trung lập, vô tư. Nhưng không phải như vậy là chỉ có toàn nhân viên là người Thụy Sĩ. Với đường lối "toàn cầu hóa" ngày nay, cả tại cơ quan Trung ương và thực địa, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế đã ngày càng tuyển dụng nhiều người không mang quốc tịch Thụy Sĩ.

Ủy ban thuê các bác sĩ, lái xe, kỹ sư nông nghiệp, kiểm toán, các nhà dinh dưỡng, thư ký, y tá, thợ mộc, luật gia, thợ cơ khí… Trong nhiều trường hợp nhiều ngành nghề khác cũng được kêu gọi để cống hiến chuyên môn và sự nhiệt tình của họ cho sự nghiệp nhân đạo.

Đại diện và chuyên gia

Có hai loại cán bộ thực địa nước ngoài: các đại diện và chuyên gia. Những người tuổi từ 25 đến 35 có thể được đào tạo để trở thành các đại diện của Ủy ban. Họ cần có trình độ đại học hoặc tương đương, sẵn sàng đi công tác lưu động, nói tiếng Anh và tiếng Pháp, có khả năng ngoại giao, tháo vát, có tính cách độc lập và hòa hợp làm việc với nhóm. Họ còn phải chuẩn bị để hoạt động trong những hoàn cảnh khó khăn có thể nguy hiểm cho tính mạng. Các đại diện phải đi thăm hỏi những người bị mất tự do, tổ chức và thực hiện các chương trình cứu trợ và phổ biến Luật Nhân đạo Quốc tế.

Ngoài ra còn những người khác thuộc nhiều ngành nghề cũng tham gia hoạt động cho Ủy ban, thông thường từ 6-12 tháng. Những "chuyên gia" này cần có ba năm kinh nghiệm trong nghề chuyên môn khi bắt đầu làm việc cho Ủy ban. Việc tuyển dụng họ nhẹ nhàng hơn là các đại diện về mặt tuổi tác, đời tư, ngoại ngữ.

Nhiệm vụ của Ủy ban bao gồm:

• Thăm hỏi tù nhân chiến tranh và dân thường bị giam giữ;

• Tìm kiếm người mất tích;

• Chuyển các thông tin, thư từ giữa các thành viên của những gia đình bị ly tán trong xung đột;

• Đoàn tụ những gia đình bị ly tán;

• Cung cấp thực phẩm, nước và giúp đỡ y tế cho dân thường không có những thứ thiết yếu đó;

• Phổ biến Luật Nhân đạo Quốc tế;

• Giám sát việc thực thi Luật;

• Theo dõi sự vi phạm và góp phần phát triển Luật Nhân đạo.

Vai trò đặc biệt của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế được các quốc gia ủy nhiệm qua các công cụ của Luật Nhân đạo. Tuy nhiên trong khi duy trì sự liên hệ thường xuyên với các Chính phủ, Ủy ban vẫn luôn luôn nhấn mạnh vào tính độc lập của mình. Chỉ có dựa vào tính độc lập với mọi chính phủ hoặc các nhà chức trách thì Ủy ban mới phục vụ được quyền lợi chân thực của các nạn nhân trong xung đột vũ trang, nó là trung tâm sứ mệnh của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế.

Trong các hoạt động để bảo vệ người dân trong xung đột vũ trang hoặc bạo lực, nhiệm vụ của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế là làm cho lời văn và tinh thần của Luật Nhân đạo Quốc tế phải được tôn trọng hoàn toàn. Ủy ban cố gắng:

• Giảm bớt nguy hiểm cho người dân.

• Phòng ngừa và ngăn chặn sự lạm dụng đối với người dân.

• Chú ý đến quyền lợi của người dân và làm cho tiếng nói của họ phải được lắng nghe.

• Mang sự giúp đỡ đến cho họ.

Ủy ban thực hiện những nhiệm vụ đó bằng cách luôn luôn gần gũi nạn nhân trong xung đột và bạo lực, đồng thời duy trì việc đối thoại kín đáo với cả chính phủ và các giới chức ngoài chính phủ.

Khi xung đột xảy ra, bước chính thức đầu tiên của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế phả làm là nhắc nhở các nhà chức trách về trách nhiệm và nghĩa vụ của họ đối với dân thường, tù binh và chiến binh bị thương hay đau ốm, trước hết là phải tôn trọng sự toàn vẹn về thân thể và nhân phẩm của họ. Sau khi thực hiện các khảo sát độc lập, Ủy ban sẽ đề xuất những khuyến nghị với các nhà chức trách để có biện pháp cụ thể, cả ngăn ngừa lẫn sửa chữa, nhằm cải thiện tình hình các nạn nhân chiến tranh.

Đồng thời Ủy ban có những hoạt động của riêng mình để đáp ứng những nhu cầu khẩn cấp nhất bằng cách:

• Cứu trợ khẩn cấp;

• Sơ tán hoặc di chuyển những người bị nguy hiểm;

• Phục hồi và duy trì các liên lạc gia đình và tìm kiếm người mất tích.

Trong xung đột vũ trang hiện nay, dân thường thường phải chịu những đối xử khủng khiếp, đôi khi còn là mục tiêu trực tiếp. Họ dễ dàng bị tàn sát, bắt làm con tin, hãm hiếp, xua đuổi, cưỡng bức di cư, không được sử dụng nước, thực phẩm, chăm sóc y tế.

Luật Nhân đạo được xây dựng trên nguyên tắc người không tham chiến và dân thường phải được miễn trừ (không bị làm hại). Công ước Geneva IV năm 1949 và Nghị định thư bổ sung I năm 1977 có những điều khoản đặc biệt bảo vệ con người và tài sản dân sự trong các cuộc xung đột vũ trang quốc tế. Điều khoản 3 chung cho 4 Công ước Geneva quy định việc bảo vệ dân thường trong xung đột vũ trang không mang tính quốc tế.

Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế luôn luôn có mặt tại những nơi dân thường có nguy cơ đặc biệt, người của Ủy ban duy trì thường xuyên việc đối thoại với mọi người cầm vũ khí từ các thành viên của quân đội đến quân nổi dậy, lực lượng cảnh sát, lực lượng bán quân sự hoặc mọi nhóm có tham gia chiến đấu.

Xung đột vũ trang thường đưa đến việc nhân dân di tản ồ ạt, có thể trong phạm vi nước có chiến sự hay tràn ra ngoài biên giới. Thường họ không mang theo được tài sản, phải đi nhiều ngày, hầu hết là đi bộ để tìm chỗ tạm trú khỏi vùng chiến sự. Gia đình có thể bị ly tán, trẻ em mất liên lạc với cha mẹ tronng sự náo loạn tháo chạy, người già bị bỏ rơi. Người di tản mất sinh kế, chỉ còn trông nhờ ít nhất trong thời gian đầu tiên vào lòng tốt của nơi tiếp nhận và của các tổ chức nhân đạo để tồn tại.

Khi người dân di tản trong lãnh thổ của nước mình thì họ được xem như một bộ phận của những người bị nạn và cần được bảo hộ theo Luật Nhân đạo và được các chương trình của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế bảo vệ và giúp đỡ.

Do tình trạng cực kỳ bấp bênh của họ, người di tản bên trong lãnh thổ các quốc gia chiếm một tỷ lệ lớn trong số đối tượng hưởng lợi từ các hoạt động của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế. Khi tình hình vượt quá khả năng của nhà chức trách địa phương, Ủy ban sẽ can thiệp nhằm cứu trợ những thứ thiết yếu nhất.

Tuy nhiên, cần lưu ý là các cộng đồng tiếp nhận phải tận dụng các nguồn lực của mình để cưu mang người mới đến, do đó họ cũng trở nên dễ tổn thương và những kẻ bị bỏ lại cũng phải đối mặt với những nguy hiểm và khó khăn cùng cực. Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế phải đặt mình trong bức tranh toàn cảnh đó để xác định các đối tượng hưởng lợi cho các chương trình cứu trợ.

Người di cư khi đã vượt biên giới sang nước khác thì gọi là tỵ nạn, họ được Tổ chức Cao ủy Liên Hợp Quốc về người tỵ nạn bảo vệ và giúp đỡ. Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế chỉ hành động khi người tỵ nạn được Luật Nhân đạo bảo hộ hoặc khi cần có sự can thiệp mang tính chất trung lập và độc lập (ví dụ khi trại tỵ nạn bị tấn công). Ủy ban cũng phục vụ chuyển các tin nhắn Chữ thập đỏ để giúp người tỵ nạn tái lập liên lạc với gia đình ly tán do xung đột gây ra (xem thêm phần Phục hồi liên lạc gia đình).

Việc vi phạm Luật Nhân đạo thường là nguyên nhân khiến người dân phải di tản, cho nên trong hoạt động của mình, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế luôn chủ trương cần phổ biến và khuyến cáo sự tôn trọng Luật Nhân đạo để ngăn ngừa di tản (xem thêm phần Hành động ngăn ngừa).

Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế xem việc giúp đỡ phụ nữ trong xung đột vũ trang là một phần trong trách nhiệm bảo vệ nạn nhân các cuộc xung đột. Tuy nhiên, do phụ nữ có những nhu cầu riêng về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe và giúp đỡ, Ủy ban tập trung đảm bảo các nhu cầu riêng đó cần được đáp ứng đúng đắn và phù hợp. Ủy ban đã chính thức cam kết phải đặc biệt bảo vệ phụ nữ và trẻ em gái và lưu ý các lực lượng tham chiến rằng bạo lực tình dục, bất kỳ dưới hình thức nào cũng phải ngăn chặn và bị Luật Nhân đạo nghiêm cấm. Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế cũng đã xuất bản kết quả một cuộc nghiên cứu về tác động của chiến tranh đối với phụ nữ.

Với tính cách là dân thường thì phụ nữ và trẻ em gái thường chịu đựng chiến tranh nhiều nhất và thường là nạn nhân của các hành động bạo lực như là:

• Bị thương hay tử vong do lực lượng vũ trang tấn công bừa bãi và mìn gài tràn lan;

• Thiếu thốn các phương tiện sinh sống cơ bản và chăm sóc y tế;

• Các phương tiện giúp đỡ bản thân và gia đình quá hạn chế.

Phụ nữ, trẻ em gái cũng như nam giới và trẻ em nam trong xung đột có thể bị mất tích, bắt làm con tin, tra tấn, tù đày, bắt đi lính và buộc phải di tản.

Riêng phụ nữ, trẻ em gái còn có nguy cơ bị hãm hiếp. Nhiều khi việc hãm hiếp, cưỡng bức tình dục còn được sử dụng như một phương tiện chiến tranh để khủng bố và làm nhục kẻ thù. Hiếp dâm, bắt buộc mại dâm, nô lệ tình dục, cưỡng bức có thai hoặc cưỡng bức phá thai đều bị Luật Nhân đạo coi là những hành động ghê tởm làm tổn thương đến cuộc sống thể chất và tâm lý của con người.

Luật công nhận sự bảo vệ đặc biệt đối với phụ nữ theo những nhu cầu riêng biệt của nữ giới.

Nếu bị bắt khi đang tích cực tham gia trong chiến tranh, trực tiếp chiến đấu trong quân đội hoặc đang hỗ trợ chồng con chiến đấu thì phụ nữ phải được hưởng sự bảo hộ ngang bằng với nam giới theo Luật Nhân đạo Quốc tế.

Công ước Geneva quy định, trong xung đột vũ trang quốc tế, người của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế có quyền thăm hỏi tù binh và những dân thường bị quản thúc. Ngăn cản việc thi hành nhiệm vụ của họ là vi phạm Luật Nhân đạo.

Điều 3 chung cho 4 Công ước Geneva và Nghị định thư bổ sung II áp dụng cho các xung đột vũ trang không mang tính chất quốc tế. Trong các tình huống bạo loạn nội bộ, quy chế của Phong trào cho phép Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế có thể đề nghị được thăm hỏi những người bị giam giữ và nhiều chính phủ đã chấp nhận điều này.

Mất tự do đẩy con người đến vị trí dễ dàng bị tổn thương trước người giam giữ họ và trong môi trường nhà tù. Tình cảnh này càng tăng lên trong thời gian có xung đột và bạo loạn nội bộ do việc sử dụng vũ lực quá mức và bất hợp pháp là điều thường thấy và do các yếu kém trong cơ cấu tổ chức càng trở nên tồi tệ hơn.

Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế hoạt động để:

• Ngăn ngừa hoặc chấm dứt các hành động thủ tiêu và hành hình bất hợp pháp, tra tấn và đối xử tàn bạo;

• Phục hồi sự liên lạc của gia đình khi bị cắt đứt;

• Cải thiện điều kiện giam giữ nếu cần.

Ủy ban thực hiện các nội dung trên bằng cách đi thăm các nơi giam giữ. Trên cơ sở các phát hiện, Ủy ban đối thoại riêng với nhà chức trách và nếu cần thiết sẽ giúp đỡ về vật chất và y tế cho những người bị giam giữ. Trong khi thăm, đại diện Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế nói chuyện riêng với từng tù nhân, ghi chép các chi tiết của họ để có thể theo dõi cho đến ngày họ được tha. Tù nhân kể lại tất cả những vấn đề về nhân đạo có thể xảy ra cho họ.

Tuy tránh không đi sâu vào những lý do họ bị bắt giữ, Ủy ban cố gắng đảm bảo để tù nhân được xét xử hợp pháp như Luật Nhân đạo đã quy định.

Trước khi đến thăm các nơi giam giữ, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế nộp cho nhà chức trách một số điều kiện chuẩn mực. Đại diện của ủy ban cần được phép:

• Gặp tất cả những người bị giam giữ theo quy định mà Ủy ban được ủy quyền và thăm mọi nơi mà họ bị giam;

• Được phỏng vấn các người bị giam do Đại diện chọn mà không có người khác chứng kiến;

• Lên danh sách số người bị giam giữ theo quy định mà Ủy ban được ủy quyền hoặc nhận được bản danh sách đó của nhà chức trách

• Trở lại thăm hỏi nhiều lần tùy theo cần thiết;

• Phục hồi liên lạc với gia đình;

• Cung cấp các phương tiện cấp thiết và chăm sóc thuốc men nếu cần thiết.

Công việc cứu trợ nhân đạo khẩn cấp ngày nay có đặc thù là sự bùng phát của bạo lực thường hay hướng vào dân thường. Đôi khi bạo lực lại trùng hợp hoặc là nguyên nhân gián tiếp của những khủng hoảng khác như nạn đói, dịch bệnh, biến động kinh tế. Hậu quả là đẩy dân thường đến sự nguy hiểm tột cùng, đòi hỏi phải được giúp đỡ. Do đó, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế có nhiệm vụ đầu tiên là bảo vệ mạng sống và sức khỏe các nạn nhân, làm nhẹ đau khổ và đảm bảo những hậu quả do xung đột như bệnh tật, thương tật, nạn đói và thời tiết khắc nghiệt không làm hủy hoại tương lai của họ.

Trong khi giúp đỡ khẩn cấp để cứu vớt sinh mạng và làm giảm những tác hại xấu nhất của xung đột, Ủy ban luôn quan tâm tới mục đích cuối cùng là cố gắng phục hồi khả năng của người dân tự lo liệu cho mình.

Có nhiều hình thức cứu trợ tùy theo địa dư khu vực và tính chất của sự việc. Cứu trợ có thể là cung cấp thực phẩm, thuốc men, sửa chữa hệ thống nước, cơ sở y tế, đào tạo nhân viên chăm sóc sức khỏe ban đầu, phẫu thuật viên và kỹ thuật viên chỉnh hình.

Trong xung đột đôi khi các bên còn dùng những chiến thuật trái với luật lệ như bao vây tiếp tế lương thực và nhu yếu phẩm, phá hoại hệ thống nước, phá hoại mùa màng và cơ sở hạ tầng. Trong những trường hợp đó, trước khi tiến hành việc giúp đỡ, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế phải yêu cầu các bên tham chiến chấm dứt những vi phạm đó, nhắc nhở họ phải tôn trọng Luật Nhân đạo Quốc tế.

Trước khi thực hiện các chương trình giúp đỡ, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế phải điều tra cẩn thận nhu cầu của từng nhóm đối tượng trong hoàn cảnh thực tế để có biện pháp phù hợp. Ngoài ra, Ủy ban cũng cần có đảm bảo chắc chắn rằng hàng viện trợ sẽ được phân phối đúng theo các nguyên tắc nhân đạo, vô tư và trung lập.

Để rút kinh nghiệm cải tiến hoạt động cứu trợ, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế luôn phải kiểm tra từng chương trình cẩn thận, làm cho chương trình phù hợp với hoàn cảnh và khi hoàn thành sẽ có lượng giá, có những bài học để làm tốt hơn sau này. Chủ trương đánh giá của Ủy ban cần phải thực hiện cho mọi hoạt động, không riêng gì hoạt động cứu trợ, nhằm đáp ứng tốt nhất cho nhu cầu đa dạng giúp đỡ các nạn nhân trong xung đột.

Đảm bảo về kinh tế có nghĩa là làm cho một hộ gia đình có khả năng tự giải quyết những nhu cầu kinh tế cơ bản. Trong xung đột vũ trang hoặc khủng hoảng, thường xảy ra di tản, trộm cắp, phá hoại tài sản và hạ tầng cơ sở, làm cho các hộ gia đình không còn có khả năng tự túc mà phải trông chờ sự viện trợ từ ngoài.

Trong bối cảnh xung đột vũ trang, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế tập trung vào tạo dựng sự năng động của kinh tế gia đình và quan tâm cả hai mặt, vừa giúp phương tiện sản xuất để đáp ứng các nhu cầu kinh tế cơ bản của hộ gia đình, vừa cung cấp nguồn lực để giải quyết các nhu cầu đó. Tuy cũng còn có những nhu cầu quan trọng hơn các thứ khác như lương thực và nước là cơ bản, nhưng trong khủng hoảng người ta thường có xu hướng quên rằng con người còn cần thêm những thứ khác, ngoài lương thực. Do đó Ủy ban còn chú trọng đến các nhu cầu kinh tế cơ bản khác của gia đình như nhà ở, áo quần, dụng cụ nấu ăn, chất đốt.

Tùy theo mức độ thiệt hại về nhu cầu kinh tế, Ủy ban thực hiện ba loại giúp đỡ:

• Cứu trợ đời sống: bảo vệ đời sống nạn nhân bằng cách giúp họ có được những hàng hóa thiết yếu để sống mà họ không có khả năng tự giải quyết.

• Hỗ trợ kinh tế: giúp nạn nhân các phương tiện sản xuất thiết yếu của đời sống gia đình có thể duy trì năng lực sản xuất tự túc ở mức độ gia đình.

• Phục hồi kinh tế: là giúp nạn nhân phục hồi các phương tiện sản xuất tiến tới tự túc.

Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế có hành động ngay khi thấy có dấu hiệu sớm nhất về một cuộc khủng hoảng, bằng cách nhắc nhở các nhà chức trách về nghĩa vụ bảo vệ những người không tham chíên và dân thường theo Luật Nhân đạo, tôn trọng nhân thân và tài sản của họ. Nếu vấn đề kinh tế như nghèo đói xảy ra cho dân chúng và họ không còn đủ phương tiện sản xuất thì Ủy ban giúp đỡ theo cách hỗ trợ kinh tế.

Kể cả cung cấp lương thực, giúp phương tiện sản xuất và dịch vụ thú y để bảo vệ gia súc. Chỗ nào có điều kiện thì giúp ưu tiên các hoạt động hỗ trợ kinh tế. Ủy ban không có khả năng ngăn ngừa sự bần cùng hóa do xung đột gây ra, nhưng khi cần sẽ giúp cứu trợ đời sống như viện trợ hàng hóa thiết yếu mà nạn nhân không còn khả năng sản xuất được.

Nhân dân có nhu cầu được giúp đỡ để phục hồi sự tự lực của họ khi giai đoạn cứu trợ khẩn cấp đã hoàn thành nên chương trình phục hồi kinh tế của Ủy ban nhằm vực dậy và tăng cường các phương tiện sản xuất như phân phối hạt giống, nông cụ, ngư cụ, thuốc thú y, sửa chữa hệ thống tưới tiêu phục vụ nhu cầu của cả người dân địa phương và người di tản.

Trước đây, cứu trợ khẩn cấp và các chương trình phát triển thường được tách làm hai lĩnh vực và yêu cầu những biện pháp khác nhau. Nay thì xu hướng chung là chấp nhận có những liên quan với nhau và nên lồng ghép để có một cách tiếp cận rộng rãi hơn về cứu trợ nhân đạo. Do đó khi việc phục hồi kinh tế được thực hiện thì nên có mối liên kết với những chương trình phát triển để có một bước chuyển tiếp nhẹ nhàng giữa các giai đoạn. Các cơ quan phát triển lúc đó phải có vai trò chỉ đạo, khai thác tài nguyên và nhân lực để giảm dần các điểm yếu trong cơ cấu, có khả năng châm ngòi cho khủng hoảng.

Nước và nhà ở

Chương trình nước và nhà ở của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế nhằm:

• Đảm bảo cho nạn nhân chiến tranh có đủ nước uống và nước sinh hoạt;

• Bảo vệ nhân dân chống lại các hiểm nguy của môi trường do mất nước và không có nhà ở.

Ngay trong thời bình, hàng triệu người trên thế giới ngày nay vẫn gặp khó khăn về nước sạch, chỗ ở và điều kiện vệ sinh. Khi có chiến tranh, vấn đề càng trở nên cấp bách khi cơ sở hạ tầng bị tàn phá, dân di tản hàng loạt, khiến cho hàng triệu người chịu nguy cơ tử vong và bệnh tật. Trong trận chiến nguồn nước có thể là mục tiêu, nhân dân phải bỏ nhà, tìm kiếm nước ở những nơi nguy hiểm hoặc hệ thống nước có thể bị phá hoại.

Bi kịch càng tăng với nguy cơ bùng nổ các bệnh do nguồn nướ như tiêu chảy, dịch tả, thương hàn. Thiếu nước sẽ ảnh hưởng tới trồng trọt, mùa màng, tăng đói kém, bắt buộc dân phải di cư và ảnh hưởng đến uy tín của Nhà nước. Bởi những lý do trên các tổ chức nhân đạo phải ưu tiên đảm bảo việc cung cấp nước và chỗ ở.

Để cung cấp nước và cải thiện điều kiện vệ sinh, bảo vệ môi trường, Ủy ban có hàng loạt hoạt động như sau:

• Phục hồi các nhà máy xử lý nước, các trạm bơm nước và phân phối nước;

• Đào giếng nước, khai thác và bảo vệ các nguồn nước và hệ thống tưới tiêu, xây dựng các bể chứa nước;

• Làm sạch nước và phân phối nước sạch;

• Xây dựng và phục hồi các nhà xí và hệ thống xử lý nước thải, thu gom và xử lý rác thải kể cả rác thải bệnh viện;

• Phục hồi và xây dựng các cơ sở y tế và trường học;

• Cải thiện điều kiện các trại giam để tù nhân được có nước và điều kiện vệ sinh và sinh hoạt tối thiểu;

• Tổ chức các trại cho người di tản;

• Tiến hành các chương trình kiểm tra vật trung gian truyền bệnh, bảo vệ kho lương thực thực phẩm, khử trùng nhà ở, giảm sử dụng năng lượng, dùng các loại năng lượng thay thế.

Mục tiêu chương trình y tế của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế là bảo đảm cho nạn nhân chiến tranh được hưởng các biện pháp phòng và chữa bệnh theo chuẩn được thế giới chấp nhận.

Do ảnh hưởng của xung đột, người dân có thể bị giết, bị thương, bị buộc phải bỏ nhà cửa, bệnh viện bị tàn phá, hoạt động tiếp tế thuốc men bị ngưng trệ. Vào đỉnh cao của chiến tranh, số người bị thương, bị suy dinh dưỡng, mắc bệnh có thể tăng cao đến mức khả năng của y tế tại chỗ không thể phục vụ được nữa.

Mặt khác, hậu quả gián tiếp của chiến tranh, của việc các cơ sở y tế bị tàn phá, thiếu đội ngũ cán bộ y tế giỏi, thiếu thuốc men, trang bị y tế là những hoạt động phục vụ y tế cơ bản như chăm sóc tiền sản, tiêm chủng, phẫu thuật, điều trị đều không còn tồn tại. Vì thế phải nhanh chóng giúp đỡ phục hồi hệ thống y tế để việc chăm sóc sớm trở lại hoạt động bình thường đáp ứng những nhu cầu cấp thiết nhất.

Các hoạt động liên quan đến y tế của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế bao gồm:

• Xây dựng và phục hồi các cơ sở;

• Hỗ trợ công tác quản lý;

• Đào tạo cán bộ;

• Kiểm tra dịch tễ;

• Phục hồi hoạt động tiêm chủng;

• Cung cấp thuốc và dụng cụ y tế thiết yếu;

• Sử dụng các đội phẫu thuật hoặc nhân viên y tế nước ngoài.

Để đối phó với sự tan rã của màng lưới chăm sóc sức khỏe ban đầu do xung đột gây ra, Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế trực tiếp giúp các trạm y tế cơ sở, các bệnh viện tuyến huyện, với sự tham gia của cộng đồng tại chỗ. Nếu có nạn đói xảy ra, có thể thành lập các trung tâm chăm sóc dinh dưỡng cho trẻ em bị suy dinh dưỡng. Trẻ em suy dinh dưỡng, ngoài nguy cơ bị chết vì đói thì cũng còn là nạn nhân của nhiều bệnh tật và các bệnh truyền nhiễm.

Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế có nhiều kinh nghiệm về điều trị các thương tích chiến tranh. Các phẫu thuật viên của Ủy ban huấn luyện các cán bộ y tế các nước tình nguyện đến giúp đỡ làm công tác nhân đạo nhưng chưa quen với những đặc điểm của công việc nơi chiến trường. Họ cũng đào tạo cán bộ y tế địa phương để tiếp tục công tác khi đoàn rút đi. Hàng năm đều có mở các khóa học quốc tế như khóa Y tế khẩn cấp trong cấp cứu hàng loạt để trao đổi kinh nghiệm. Các bác sĩ của Ủy ban cũng xuất bản các sách về ngoại khoa chiến tranh và tham gia viết trong các tạp chí khoa học.

Trong môi trường không an toàn thường gặp khó khăn khi tiếp cận người bị thương và di chuyển họ đến bệnh viện. Ủy ban thường phối hợp với các Hội CTĐ-TLLĐ địa phương phát triển các chương trình xây dựng các trạm cấp cứu và vận chuyển người bị thương.

Ủy ban cũng giúp tăng cường năng lực cho các Hội quốc gia để đáp ứng tình hình khẩn cấp như mở các khóa học về sơ cấp cứu cho tình nguyện viên, về tổ chức cũng như về kỹ năng, cung cấp thêm trang thiết bị thông tin, xe cấp cứu y tế để đối phó với các tình huống khẩn cấp.

Các cán bộ y tế của Ủy ban luôn luôn tháp tùng các đoàn đại diện đi thăm hỏi các nhà tù để tìm hiểu tình trạng sức khỏe tù nhân và phát hiện những hậu quả ngược đãi cả về thể chất lẫn tâm lý. Những bác sĩ, y tá đi thăm tù nhân đều nắm vững các vấn đề đặc thù y tế nhà giam như vệ sinh, dịch tễ, dinh dưỡng, thiếu vitamin. Họ phát hiện những vấn đề ưu tiên về sức khỏe của tù nhân cần giải quyết. Khi tình hình sức khỏe tại các nhà tù gặp nhiều khó khăn mà y tế của trại giam không giải quyết nổi thì Ủy ban sẽ có các chương trình hỗ trợ như giám sát vật trung gian truyền bệnh và giải quyết các bệnh như lao, HIV/AIDS, thiếu vitamin.

Về vấn đề sức khỏe tù nhân cũng cần có những hiểu biết đặc thù để xác định họ có là nạn nhân của sự tra tấn, đối xử độc ác vô nhân đạo hoặc làm hạ nhân phẩm.

Những thương tích do mìn và các vũ khí nổ khác thường khiến phải cắt cụt chi, gây ra tàn phế trầm trọng và ảnh hưởng tâm lý. Các vết thương chiến tranh như vậy đòi hỏi điều trị bằng những phương pháp ngoại khoa đặc biệt và săn sóc hậu phẫu lâu dài, phục hồi chức năng và trợ giúp tâm lý. Không phải nước nào cũng có đủ điều kiện nói trên để chăm sóc người tàn tật do chiến tranh nên Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế đã thành lập khoảng 30 Trung tâm chỉnh hình trên thế giới sản xuất chân tay giả và xe đẩy để giúp các nạn nhân có thể đi lại và trong nhiều trường hợp tự lực về kinh tế. Trong thời gian đầu tiên, Ủy ban chú ý việc sử dụng các nguyên liệu phù hợp và huấn luyện cho cán bộ địa phương tự sản xuất các bộ phận thay thế và các dụng cụ mới.

Khi hòa bình lập lại thì có thể tổ chức chuyển giao những xưởng chỉnh hình được trang bị đầy đủ cả về nhân viên lẫn thiết bị cho giới chức y tế địa phương.

Công tác phòng ngừa của Ủy ban Chữ thập đỏ Quốc tế là nhằm ngăn chặn những hậu quả tai hại